Meesterspion, het geheime leven van Prins Bernhard

Morgen verschijnt het boek "Meesterspion, het geheime leven van Prins Bernhard" van Philip Droge. Daarin wordt volgens de persberichten, onthuld dat Bernhard voor diverse geheime diensten, zoals de Duitse Abwehr, de Amerikaanse CIA en de Nederlandse BVD heeft gewerkt alsmede indirect verantwoordelijk zou zijn voor King Kongs' Verraad van Arnhem in september '44. Het journaille schrijft er al geïmponeerd over, maar het is natuurlijk stokoude koek. Zelfs Lou de Jong, oranjeklant pur sang, geeft in de laatste druk van zijn "Koninkrijk der.." toe dat Bernhard tegenover King Kong loslippig is geweest en Wim Klinkenberg toonde ondanks al zijn stalinistische paranoia, al in 1979 onweerlegbaar aan dat "agent Lippe" voor de oorlog voor de Abwehr werkte en erna via de Bilderberg-groep voor de CIA.
Ik kan Droge's boek natuurlijk nog niet kennen, maar op voorhand ga ik er vanuit dat zeer veel voetnoten de naam Wim Klinkenberg vermelden. Maar ook ongetwijfeld van de historicus Kikkert.

In het voorjaar van '51 wordt Bernhard weer eens opgenomen in het ziekenhuis te Utrecht. Wat het meelevende volk niet weet is dat zijn huwelijk met Juliana aan diggelen ligt, o.a. door de invloed van de Jomanda van die dagen, Greet Hofmans. Juliana weigert haar zieke echtgenoot te bezoeken maar doet dat stampvoetend toch onder druk van de RVD en het Polygoon-journaal. Bernhard, die het driftig geklik van Juul's hakken al hoort, houdt zich, even driftig, slapend, waarop een woedende Juliana hem met haar tas begint te slaan onder de woorden " Ik weet dat je wakker bent!"
Een stukje uit het in 1996 verschenen " Crisis op Soestdijk" van J.G. Kikkert met de ondertitel " Nederland als bananenmonarchie." En exemplarisch voor de Kikkert-aanpak die wel wordt omschreven als die van de "veelzeggende anekdote." Tevergeefs zoekt de lezer naar bronvermelding of andere veranwoording.
Kikkert is meer chroniqeur dan wetenschapper, is dan ook het bezwaar van zijn geleerde collegae-historici, maar dat doet hem onrecht. Want in de context van alle wel verantwoordde bronnen, de bibliografie en de voetnoten, kan het niet anders dan dat de anekdote op de waarheid berust. " Oral History" en onderbouwde " Hearsay", mooiere vorm van geschiedschrijving bestaat niet. Bovendien leest het lekker, smeuiig, daar ruil ik graag gortdroge en slippendragende Royalty-historici als Wesseling of Fasseur voor in.
Geschiedschrijving over het Huis van Oranje lijdt aan hetzelfde euvel dat de gevestigde historici Kikkert nou juist verwijten: subjectiviteit. In hun geval: onderdanigheid. Biografieen b.v. over de Hoogheden zijn dikwijls niet veel meer dan geannoteerde hagiografieen.
De Greet-Hofmans-affaire, die tussen 1948 en l956 speelt, is cruciaal geweest voor het Nederlandse Koningshuis en had nationaal en internationaal grote gevolgen. Een Koningin die zich onder invloed van een dubieuze groep New-Agers avant la lettre, antroposofen en Morele Herbewapenaars voor de kar van spitituele Derde Weggers liet spannen om uit het Atlantisch Pact te stappen. Tot paniek van Kabinet en Bernhard, maar ook van diens getrouwen in Witte Huis die de craquele al in het NATO-vernis zag ontstaan. De ideologische geschillen tussen enerzijds de neutraliste Juliana, met achter zich haar moeder Wilhelmina maar ook een belangrijk deel van de Nederlandse aristocratie, haar Hofhouding en invloedrijke zakenmensen als de bankier Pierson en de grootindustrieel Frits Philips en anderzijds Bernhard, diens moeder Armgard en stiefvader Pantchouliedzew, het militair-industrieel complex, de inlichtingendiensten, de NAVO en Washington, zijn nooit goed belicht, ook niet door de veelgeprezen Hofland, anders dan door Kikkert in dat boek "Crisis op Soestdijk". De reden de voor de hand liggende: wie zoals Kikkert dus, zich de moeite getroost om deze beerput van Soestdijk te openen, raakt aan affaires en verwikkelingen die veel verder teruggaan, zoals alles per slot in de geschiedenis, en die het Sprookje van het Gelukkige Gezin op Soestdijk diepzwart kleuren. Ik heb het niet over demoniseren, ik heb het over feiten die bewust door de eigentijdse historici buiten beschouwing worden gelaten. Wat men ook kan zeggen van Kikkert's Story-achtige wijze van verpakken, hij is de enige die die feiten noemt en historisch verklaart. In " Crisis op Soestdijk" lees ik voor het eerst over de maatschappelijke achtergronden, al van voor de oorlog, die tot het Hofconflict konden leiden, over de invloedssferen op Het Loo en Soestdijk evengoed als over de opvoeding van de jonge Berhard en diens jeugdige relaties met Duitse Junkers evengoed als met Britse en Amerikaanse zakenmensen en politici. Ik lees voor het eerst pas goed over de serviele rol van politci en journalisten, maar ook hoe Bernhard en Juliana, al lang voor de affaire gaat spelen, elk als vliegen in het spinnenweb van de internationale politiek, lees: de Koude Oorlog, worden ingekapseld en tegen elkaar uitgespeeld. Kijk, dat is wat anders dan " Alles wat zweem naar het onechte is aan het gezinsleven in het paleis vreemd. Beide, en koningin Juliana en Prins Bernhardm houden ervan in de mensen die ze ontmoeten, die eenvoud te vinden, die in oprechtheid wordt beleefd." Woorden van de grote prof. Watering waarmee Holland het, samen met de Pro Juventute-kalender, decennia mee moest doen. Tezelfdertijd, Kikkert toont het feilloos aan, beraamde Bernhard de permanente opname van zijn vrouw in de Wassenaarse Ursulakliniek om zelf het regentschap ten gunste van de 17-jarige Beatrix op zich te nemen. Uit - Kikkert komt er rond vooruit - gegronde zorg om het voortbestaan van het Atlantisch Pact en niet, zoals het Republikeins clubje dat wel doet voorkomen, om de macht aan zich te trekken. Kikkert is historicus genoeg om die geruchten te laten voor wat ze zijn. Integendeel, hij weet in zijn analyse en in al die smeuiige anekdotes, zelfs vertedering op te roepen zowel voor de veel geplaagde Juliana als voor de naieve Bernhard. Dat maakt het boek ook daarom zoveel beter dan bijvoorbeeld Klinkerbergs biografie "Prins Bernhard" waar je precies hetzelfde tegen kunt hebben als tegen bijvoorbeeld Fasseur's tweedelige biografie van Wilhelmina: een verregaande rancune, c.q. serviliteit jegens het beschreven subject. Exact wat Kikkert dus ten onrechte wordt verweten. Het is merkwaardig om te constateren dat in al die decennia waarin een niet aflatende stroom van geruchten over het Nederlandse Koningshuis, ook nu weer, steeds haastig door het voetvolk van de RVD onder het tapijt wordt gemoffeld, het bij dit ene boek is gebleven. Het tekent niet alleen de nog immer grote invloed van het Hof maar vooral ook de onwetenschappelijke angst van de orthodoxee historici. Het is mede daarom dat ik al maanden met omwalde ogen aan mijn roman werk met de titel " Omwille van de Troon". Want Kikkert wist een ding niet, en ik wel. Dat in de groep rond Greet Hofmans ook communistische elementen waren vertegenwoordigd. Maar een mens kan niet alles weten. Kikkerts' boek " Crisis op Soestdijk" is slecht verkocht, waar je ook je vraagtekens bij kunt zetten, maar het voordeel van dat nadeel is dat het tweedehands en antquarisch dus nog te krijgen is. Een aardig cadeautje voor Bernhard die morgen ondanks een woelig bestaan, Deo Volente de gezegende leeftijd van 91 jaar bereikt waarvoor nu al mijn oprechte gelukwensen.

Tomas Ross