September 2004
Aan de heer Witteman

Was u ook gestopt met bijklussen als er niets gepubliceerd was of bent u inmiddels al zodanig binnengelopen dat het u nu beter uitkwam om het verschil met de andere krabbelaars even aan te zetten? Want we mogen toch wel aannemen dat ook bij een Paul Witteman met schnabbeltjes de onbevangenheid, de onafhankelijkheid en de onderwerpkeuze geen moment gevaar liepen? Alleen de mindere goden proberen in een trieste discussie nog uit te maken of ze misschien nog wel dagvoorzitter maar geen trainer of adviseur kunnen zijn om hun bijverdiensten, pardon … hun nuttige contacten t.b.v. hun hoofdfunctie veilig te stellen. Het goede nieuws is natuurlijk dat u nog collega's heeft die dat soort smoesjes – al dan niet uit jaloezie - doorprikken en de eigen beroepsgroep een spiegel voorhouden.

Maar het kan erger.
Neem bijvoorbeeld rechters. Toen hun geheimgehouden nevenfuncties halverwege de jaren negentig - ook tegen hun zin- in het nieuws kwamen, ging het ook over hun onafhankelijkheid en onbevangenheid en werden dezelfde argumenten en excuses gewisseld. Zo had Anneke Goudsmit - oud tweede kamerlid van D66 - in 1996 als raadsheer in het Amsterdamse gerechtshof (zo noemen ze daar dames nu eenmaal ) 5 nevenfuncties waaronder een commissariaat bij de KLM (f 40 mille +gratis vliegen) en een commissariaat bij de PCM. Niemand binnen die kringen die dat vreemd vond of dacht dat dit soort werkzaamheden op gespannen voet stonden met de grondwettelijk gegarandeerde onafhankelijkheid. Integendeel, men vond het nuttig, nee zelfs noodzakelijk dat rechters via dit soort nevenbaantjes (sommigen hadden er wel 15) "midden in de maatschappij" stonden en het is nu wel duidelijk geworden welke presentatoren daar alle begrip voor hadden. Die types namen waarschijnlijk ook klakkeloos aan dat wachtlijsten bij rechtbanken veroorzaakt werden door steeds meer nieuwe zaken en niet door de massale afwezigheid van bijklussende rechters met Rotaryverplichtingen midden op de dag. De reactie op die onthullingen was dan ook geen verbod op (zwaar) betaalde bijbaantjes of een massaal neerleggen van (tijdrovende) nevenfuncties maar; extra rechters en een wet die bepaalde dat rechter hun baantjes wel bekend moesten maken. Maar als ze daar geen zin in hadden was het ook goed. Tenminste geen Wim Kok, Hoge Raad, minister van Justitie, hoogleraar, Boris Ditrich of Femke Halsema die daar onrustig van werden. Het ging tenslotte maar over rechters die schijt hadden aan de wet. Afgezet tegen de gang van zaken binnen het rechtsbedrijf verdient uw reactie dus alle lof en nu u weer vrij bent van teveel broodheren heb ik wellicht een aardige tip voor u.

Kijk, nu het boegbeeld van het notariaat professor Van Mourik onlangs openlijk liet weten dat "sjoemelende collega's het notariaat teisteren", van accountants (en topambtenaren) al eerder bekend was dat die goed zijn in sjoemelen en na onafhankelijke rechters dus ook onafhankelijke journalisten naar hartelust bleken bij te klussen rijst ook weer eens de vraag hoe het met de betrouwbaarheid van advocaten is gesteld. Vooral omdat Geschilbeslechtingsdelta 2003 van het WODC aantoont dat ruim 40% van de burgers met juridische problemen van oordeel is dat rechtspraak niet hetzelfde werkt voor arm en rijk en niet iedereen een eerlijke en zelfde behandeling krijgt.
Wat voor bijbaantjes, adviseurschappen, bestuursfuncties heeft mijn advocaat eigenlijk? Hoe weet ik van te voren(en niet na afloop)dat het kantoor van mijn advocaat de huisadvocaat is van mijn tegenpartij? En hoe weet ik of diens advocaat als plaatsvervangend rechter gisteren nog "rechterde" met de rechter die nu over mijn zaak moet oordelen? En krijg ik voor € 400 per uur beter en meer recht dan voor € 200? Het is tenslotte al weer 10 jaar geleden dat oud-deken de Waard – een echte witte raaf – openlijk zei dat de advocatuur een geldzuchtige beroepsgroep is die het laatste restje integriteit over boord had gezet.

Er ligt momenteel een verzoek bij het Hof van Discipline in Utrecht om inzage te verschaffen in openbare(!) tuchtrechtuitspraken. Dan kan je tenminste nagaan welke advocaat met een vork declareert, welke halverwege je procedure overstapt naar je tegenpartij, kortom welke je beter niet kunt nemen. En wellicht dat de verkeerde types misschien iets voorzichtiger worden als hun geknoei achterhaald kan worden. Tenslotte zadelt de wetgever ons nog steeds verplicht op met de dienstverlening van advocaten zonder dat je ook maar een idee hebt met wie je in zee gaat. Want terwijl de betrouwbaarheid en kwaliteit van oliebollenbakkers en reisbureaus met of zonder verborgen camera door de "reisrechter" breed aan het publiek wordt uitgemeten, blijft de verplichte en veel te dure dienstverlening van advocaten al jarenlang onbesproken. Maar met van Mourik en de Waard kan iedereen constateren dat het tuchtrecht – gesloten, anoniem en gedomineerd door de eigen amices - als sluitstuk van het eigen zuiverend vermogen niet werkt en natuurlijk ook nooit gewerkt heeft met alle gevolgen van dien voor een eerlijke rechtspraak .
De echte journalist in u moet willen weten of zo'n verzoek om inzage wordt ingewilligd tenzij u natuurlijk voor € 6000 als dagvoorzitter op bijeenkomsten van de Nederlandse Orde van Advocaten uw journalistieke nieuwsgierigheid voor bepaalde onderwerpen voor goed bent kwijt geraakt. Maar laten we het er maar op houden dat het boegbeeld van de integere journalistiek straks op prime time de landelijk deken verontwaardigd doorvraagt waarom hij wel en advocaten geen openheid in zaken hoeven te geven.

Met vriendelijke groet,

P.P.M. Ruijs

Vorige brief Paul Ruijs