"Niets op de site van Van Gogh is waar. Ook dit niet. Kat is een fantast die mijn naam en die van de krant misbruikt voor eigen doeleinden."

V.E. Jensma

"Micha Kat? Heb ik wel eens van gehoord, ja. Het schijnt dat hij appeltjes met ons wil schillen."

H.J.A. Hofland in HP de Tijd

Maar krant blijft zwijgen, ook na affaire bij NYT

NRC Handelsblad is al vanaf 1993 op de hoogte van het feit dat Marjon Van Royen (delen van) verhalen verzint. In dat jaar brak op de redactie consternatie uit toen bleek dat de verslaggeefster in een verhaal over de handel in Oost-Europese vrouwen (1 juni 1993) gefingeerde bronnen opvoerde; het ging om de 'eigenaar van een 'gerenommeerd' bordeel aan een Amsterdamse gracht' met de naam Wintertuin en het 'slachtoffer van vrouwenhandel Zarita'. Dit melden bronnen bij NRC Handelsblad. De krant heeft de zaak 'opgelost' door enige dagen later een 'rectificatie' te plaatsen luidende 'dat de namen uit het artikel om redenen van privacy pseudoniemen betreffen'. Deze rectificatie was weer een fabricatie op zichzelf, daar het anonimiseren van bronnen uiteraard van een geheel andere orde is dan het fingeren.

Een ander bewijs voor het feit dat de grenzen tussen werkelijkheid en verdichtsel bij Van Royen waren vervaagd komt uit begin 2001. Een bekend journalist meldt uw ombudsman: "Vlak voor het huwelijk van PWA met Maxima was Van Royen te gast in het geflopte tv-programma HH Zondag (VPRO). Daar vertelde ze dat Maxima al haar hele leven werd voorbereid op een prooi uit de hoogste kringen. Haar doel was het veroveren van Kennedy Jr. Maar die viel uit de lucht en ging dood. Toen verlegde ze, aldus Van Royen, haar aandacht naar PWA en drong illegaal binnen op een feestje in Sevilla om PWA daar te verleiden. Drie emails aan Van Royen om meer duidelijkheid bleven onbeantwoord. De redactie van HH Zondag wilde het verhaal niet bevestigen of bronnen noemen, maar wilde mijn emails wel doorsturen naar Van Royens privé-adres. Ook daarop kwam geen reactie." Ook dit verhaal werd door Van Royen blijkbaar uit haar duim gezogen.

Binnen NRC was het vanaf 1993 algemeen bekend dat Van Royen verhalen verzon en dat de vaak bloederige en wrede scènes die ze beschreef slechts zelden door haar zelf waren aanschouwd. Dit bleek ondermeer uit tal van onjuistheden in de namen en de beschrijvingen van de betreffende plaatsen. Een deskundig eindredacteur op de buitenlandredactie heeft haar jarenlang met kunst- en vliegwerk voor de ergste rampen kunnen behoeden, maar toen deze namens de krant werd benoemd op een belangrijke post en werd vervangen, was Van Royen reddeloos verloren. Het doek viel voor haar naar aanleiding van de onthutsende rectificatie die de krant op 25 januari 2002 moest publiceren en waarin de aard van de genoemde onjuistheden duidelijk wordt. Deze rectificatie werd eerder gepubliceerd door uw ombudsman. Naar de omvang van de schade die Van Royen heeft aangericht blijft het gissen. Geconstateerd kan in elk geval worden dat zij een grote schare bewonderaars had, zowel binnen als buiten de krant.

De overeenkomsten met de affaire-Blair die dit weekeind bij de New York Times naar buiten kwam (sinds oktober 2002 fictie-elementen in minimaal 36 van zijn verhalen) zijn frappant: in beide gevallen gaat het om het verzinnen van locaties en personen en om plagiaat. Ook werd de leiding van beide kranten reeds vroegtijdig gewaarschuwd over de dubieuze wijze van werken van de reporters. Een verschil is dat Jayson Blair over cruciale binnenlandonderwerpen schreef waardoor de affaire voor NYT extra pijnlijk is. Maar geheel anders is vooral de wijze waarop de kranten over de affaire communiceren; de NYT bracht de zaak zelf naar buiten (na eigen onderzoek) met vier pagina's uitleg, terwijl NRC de affaire altijd op krampachtige wijze heeft ontkend dan wel binnenskamers heeft willen houden. Ook de affaire-Blair vormt voor NRC geen reden deze 'struisvogel-strategie' te wijzigen, zo blijkt uit de krant van 12 mei waarin een uitgebreid stuk staat van Marc Chavannes (Een blauw oog voor een gerespecteerde krant) over de Amerikaanse zaak, maar met geen woord wordt gerept over de eigen affaire. Dat de lezers hiermee op ongehoorde wijze worden geschoffeerd (alsof ze op 1 februari 1953 liever een stuk hadden willen lezen over een overstroming in Colorado dan over de Watersnoodramp) nemen ze in Rotterdam blijkbaar voor lief. Hoe de twee affaires op incidentele punten bijna letterlijk overeenkomen en hoe absurd het stuk van Marc Chavannes van 12 mei hiermee wordt, blijkt uit de bijna identieke aard van de falsificaties: bij Blair ging het om een huis waarvan haar zei dat het op een heuvel stond, terwijl het in werkelijkheid in een vallei ligt. Uit de rectificatie van Van Royen: "De correspondente vergiste zich in de afmetingen van de huizenblokken. Deze zijn geen 500 meter lang, maar 100 meter."

De NYT gaat in zijn aandrang schoon schip te maken zelfs zo ver lezers op te roepen fouten in de stukken van Blair te mailen naar een apart voor dit doel vervaardigd emailadres: retrace@nytimes.com. Dit staat (te pijnlijk) uiteraard niet in NRC dat zich weliswaar graag vergelijk met de NYT (Volkert mocht er na de moord op Fortuyn nog een van hypocrisie druipend stukje in schrijven), maar in tijden van tegenspoed een geheel andere koers prefereert. Zo noemde adjunct Gijsbert van Es uw Lux et Libertas ombudsman die de affaire ook aanstipte in het blad de Journalist een leugenaar 'die eerst zijn eigen feiten eens moet checken'. En dat is dan de adjunct van een krant waarvan zelfs de rectificaties falsificaties blijken te zijn! Op dat moment was Van Royen bovendien reeds maanden ontslagen, maar ook hierover werd geen enkele mededeling gedaan, niet door Van Es en ook niet door Piet 'Achteraf' Hagen. Vorige week nog stuurde NRC aan geselecteerde abonnees een nieuwsbrief rond met daarin de passage: "Marcel Haenen is Marjon van Royen opgevolgd als correspondent in Zuid Amerika. Zij blijft als zelfstandig journalist gevestigd in Brazilië."


Lux et Homo Diplomaticus

Om wat af te koelen van de hete feiten rond Van Royen even een luchtige uitsmijter over een totaal irrelevante idioot, al denkt hij daar zelf heel anders over. Ik kreeg namelijk ook nog een drietal mailtjes binnen over het optreden van 'diplomatiek' journalist/plagiator Robert van de Roer bij Barend & Van Dorp. Ik schrijf met opzet 'diplomatiek' omdat (ik heb het zelf ook gezien) zijn optreden bij RTL 4 nou niet bepaald diplomatiek genoemd kan worden. Een lezer uit Berkel en Rodenrijs: "Zelden zo'n asshole gezien. Hij kreeg de stompzinnige vraag of Bush jr. vroeger een alcoholprobleem had. Hij antwoordde: "Dat moet u maar aan Jan Mulder vragen". Mulder reageerde natuurlijk als door een wesp gestoken, want het was een duidelijke verwijzing naar zijn eigen (al of niet vermeende) alcoholprobleem. Dus begon Mulder de diplomatiek redacteur ongegeneerd af te zeiken, zo van: "waarom vraag je dit aan mij?" Het ging zelfs zo ver dat Van de Roer werd gedwongen te zeggen: 'ik neem mijn woorden terug', waarop hij werd getrakteerd op des te meer hoongelach van Mulder. Op dat moment was er nog geen zinnig woord gesproken."
Een lezer uit Den Haag: "Stuitend was zijn antwoord op de vraag of NRC serieus wordt genomen binnen de diplomatieke elite. 'Ja hoor', zei hij, 'het kostte jaren, maar nu krijgen we af en toe echt toegang tot de hoogste mensen!' Het slijm droop eraf. Ik zie nog die foto van de diplomatiek redacteur voor me die ooit in de Volkskrant stond: Van de Roer poserend tegen een wand van opgeprikte foto's waarop hij jan en alleman de hand drukt. De diplomaten zijn zo blij met deze kritiekloze slijmbal, dat ze hem zelfs prijzen geven! Een goede journalist had natuurlijk geantwoord: "het interesseert me geen fluit of we serieus worden genomen, ik doe gewoon mijn werk zo goed en kwaad als ik kan!""

Robert van de Roer wordt wellicht op handen gedragen door mensen als Kofi Annan, Richard Holbroke en James Baker ('Hi Robert, how do you do? How is your wife, your childern? Oh, you have no wife and no children? I forgot! Haha, lets drink some Chardonnay! Or you prefer St Julien?'), op de krant geldt hij als lichtgewicht. Hij barstte ooit in janken uit toen een telefonisch interview met zijn vriend Kofi niet door ging. Dit verhaal is me in geuren en kleuren verteld door een buitenlandredactrice die de scène heeft mogen aanschouwen en er tot op de dag van vandaag nog vaak nachtmerries over heeft. Hij probeert met alle nieuwe vrouwelijke redacteuren afspraakjes te maken (met name ex-redactrice D.H. heeft grote moeite moeten doen hem van het lijf te houden) en is ook gevaarlijk, want hij vloog mij ooit op een borrel naar de strot en moest worden tegengehouden door minimaal drie mannen. Dit incident gebeurde nadat oudgediende Friso Endt hem had toegebeten dat hij ondermeer door zijn plagiaat 'een bedreiging vormde voor de krant.' Hij was hierdoor blijkbaar in een slecht humeur geraakt. Het kan geen toeval zijn dat juist de verantwoordelijke voor de meest onthutsende plagiaataffaire uit de geschiedenis van NRC ook degene is van wie de grootste foto in de krant stond wegens de slijmprijs van de diplomaten: plagiaat en diplomatiek geslijm komen immers, Freud wist het al, voort uit dezelfde voortwoekerende hersenziekte: megalomanie. Daarbij moet nog worden aangetekend dat waar Van Royen met al haar leugens en bedrog tenminste nog boeiende stukken wist te produceren, van Van de Roer zelfs dat niet gezegd kan worden.


Lezersvraag en lezersgrap

Tot slot. Ik kreeg een prachtige reactie binnen op de tweede Lux et Libertas-lezersvraag: waarom durft NRC niemand neer te zetten in Bagdad, maar wel de levensgevaarlijke SARS-stad Peking? Ik publiceer hem in zijn geheel:

Goede middag,

Ook deze keer de antwoorden op een makkelijke vraag
Vergeef me mijn cynisme.
1) Er valt weinig te neuken in Bagdad........................de bevolking heeft even iets anders aan haar hoofd.
2) Peking is chiquer dan Bagdad, heeft betere hotels en betere massagesalons (zelfs voor vrouwen)
3) Er valt in Bagdad te weinig plagiaat te plegen. Peking heeft daarvoor een betere en oncontroleerbaarder structuur en is ver weg.
4) In Bagdad is veel te veel echt nieuws wat door de lezers makkelijk te controleren valt................
5) Omdat het een grote journalistieke inspanning verreist om eens te onderzoeken en/of uit te leggen waarom Irakezen hun eigen ziekenhuizen leegroven. Dat heeft natuurlijk zo z'n redenen maar daar moet je diep voor graven...,alhoewel.....
6) Er zitten op dit moment in Bagdad veel te veel Cowboys van de verkeerde politieke kleur...Daar houden politiek correcte journalisten niet zo van.......
7) ( de belangrijkste !!) De confrontatie aangaan met een Irakees die de Amerikanen dankbaar is. Oei ,dan krijgt de gemiddelde NRC journalist een "rood" hoofd en die bewaren ze bij de NRC uitsluitend voor de slaapkamer..........,meestal hebben ze er dan 2 tegelijk............

Met grt.
Sjors
(al sinds september 1983 na een ontmoeting met R.C. van den Boogaard in een lift te Moskou geen NRC lezer meer)



Nieuw!!!
De Lux et Libertas-lezersgrap:

Lezers, gebruikt uw creativiteit en maak van onderstaande grap de twee laatste zinnen af!

Robert van de Roer, Marjon van Royen en Henri Beunders lopen samen door Badgad. Tot hun stomme verbazing zien ze in een kiosk Saddam Hussein die de laatste Herald Tribune aan het afrekenen is.
Zegt Robert tegen Marion.....
Waarop Henri reageert.....

Uw Lux et Libertas Ombudsman


Micha Kat

Vorige stuk van
Uw Lux et Libertas Ombusman