Nog even en Ghanezen zijn een erkende minderheidsgroep
The Warmest Place
door Bernadette de Wit

De campagne voor de laatste gemeenteraadsverkiezingen begon en de politici gingen weer eens de wijken in. Hoe de PvdA in het Engels zaken doet met een Ghanese kerkstichting en de achterban gedwee toekijkt. Vang nu, integreer later!

Kerkgebouw De Nieuwe Stad in de Bijlmer, zaterdag 23 februari 2002. De gemeenteraads- en stadsdeelraadsverkiezingen komen eraan. Om 17.00 uur zal hier een conferentie van de Pentecostal Council of Churches (PCC) beginnen, bedoeld voor 'leden van de PCC en de lokale en landelijke besturen'. Ook kunnen 'de geïnteresseerden uit de Gemeenschap' deelnemen. Maar dat zal beperkt blijven tot braaf luisteren, want, zo stelt de Pinksterkerk bars in het persbericht, 'alleen de uitgenodigde krijgen de kans om te spreken'. En inderdaad, heel opmerkelijk: zaalmicrofoons zijn er niet op deze campagnebijeenkomst.
Vanmiddag viert de PCC, die tot doel heeft 'om Godsdienst aan de leden te bieden', de geboorte van de stichting SEDeM, social-economic development for minorities. De kerkorganisatie verricht tevens 'sociale en economische activiteiten om integratie van hun achterban in de Nederlandse samenleving' te bevorderen. Dat nu is de Ghanese Pinkstergemeenten boven het hoofd gegroeid. Steun van de overheid is gewenst, maar vanwege de scheiding van Kerk en Staat moet dat via die aparte stichting.
De achterban, zo'n vierhonderd Ghanese Bijlmerbewoners, wacht intussen al geruime tijd geduldig; de cameraploegen kijken werkeloos toe. Om een uur of zes komt eindelijk de beloofde stoet PvdA-kopstukken binnen. Er is zwaar geschut ingezet: zowaar minister Netelenbos, verder de Kamerleden Judith Belinfante (in de uitnodiging gespeld als Belivante) en Rob Oudkerk, stadsdeelvoorzitter Hannah Belliot, haar vermoedelijke opvolger Elvira Sweet, stadsdeelwethouder Paul Schings en kandidaat-Kamerlid Sonia Westerveld. Hellen Burleson, de voormalige stadsdeelwethouder van onderwijs, die naar eigen zeggen in achttien besturen zit, gaat op de eerste rij zitten, bij de PvdA-gemeenteraadskandidaten; de anderen nemen plaats achter de tafel.
Mijn vriendin, een jonge journalist van Ghanese afkomst, fluistert dat de hele PCC-top lid van de PvdA is.

Politics time

Belliot opent de conferentie in het Engels en vergoeilijkt het laatkomen: "In Suriname and Ghana we say, your own time is good time." Een klaterend applaus weerklinkt. De Bijlmer is 'the warmest place' en dat komt door 'alle culturen'. En Hannah Belliot is 'de modda of os all, we call you Maame,' vult pastor Emmanuel Baidoo aan met zwaar Afrikaans accent. "You always help os when we come to the staddayrahdkantoh. Nex tine you open doors wida when we come to you." Applaus! Belliot neemt de lof gracieus in ontvangst. "Ik vind het heerlijk om mami genoemd te worden," zegt de beoogde eerste zwarte wethouder van Amsterdam.
"Leddis en gentlemen," begint de pastor zijn toespraak. "It's poleeteecs tine! We go mek beeznez wit you todeh." Het volk applaudiseert gedrild. De pastor windt er geen doekjes om: de toon is gezet, de besluiten om exclusief in zee te gaan met de PvdA zijn reeds in kleine kring genomen door de voormannen. In ruil voor subsidie, dat spreekt. Klaarblijkelijk laat de overheid bij elke nieuwe minderheidsgroep weer toe dat de achterban onwetend en afhankelijk wordt gehouden door zelfbenoemde leiders. De PvdA vindt dat allang best, die spint er electoraal garen bij.
Baidoo is zeer vereerd met de aanwezigheid van het hoge gezelschap: "You are impótent en we, de cheches en de stet, go wek hand in hand for integration." Van wat? Toch niet van hem en zijn organisatie in de Nederlandse samenleving, anders had hij zijn subsidieverzoek wel in de landstaal kunnen onderbouwen. De pastor, die al jaren bij mij in de flat woont, verzekert zijn gehoor dat hij heus Nederlands spreekt, maar vraag hem niet om dat ook echt te dóén. Herkennend gelach in de zaal.
Volgens het programma zal Baidoo een presentatie geven over de sociale en economische activiteiten van de PCC en de plannen voor de komende jaren. Hij somt alleen op wat ze willen gaan doen – Nederlandse-taallessen, kinderopvang, jongerenwerk, opvoedingsondersteuning en 'hergebruik' van talenten en beroepen - en vertelt er niets omheen over de mensen en hun wederwaardigheden.
Eén voorbeeld geeft hij: het nieuwkomersbeleid voorziet niet in taalcursussen voor hoog opgeleiden. Nogal wat Ghanese professionals werken onder hun niveau. Deze kwestie wordt al een jaar met de PvdA besproken. De hoofdzaak, zegt Baidoo, is dat de Ghanezen bij de gemeenteraadsverkiezingen op de PvdA gaan stemmen! En dat de PvdA de Ghanezen steunt! Wederom applaus na dit stemadvies. Ik krijg bijna heimwee naar mijn roomse jeugd, toen de pastoor kwam vertellen dat mijn ouders KVP moesten kiezen.

Would-be queen

Elvira Sweet, die Belliot moet opvolgen, wordt geïntroduceerd als 'de would-be queen of Bijlmer'. De achterban applaudisseert, mijn vriendin ligt echter slap van de lach op haar stoel over het kromme Engels. Leddi chehwoman Belliot wijst naar de katheder: "The stage is yours!" Gelach en applaus. Politiek is entertainment, de kiezers zijn klapvee. Handig neemt de beoogde nieuwe Bijlmerkoningin de kwalificatie 'the warmest place' over. Sweet spreekt Engels op fonetisch-Nederlandse wijze en vooral in zinnen als 'Correct me if I'm wrong' klinkt dat erg komisch.
De voormalige manager van welzijnskolos Alcides (voorheen BZO) stelt in haar toespraak over religie en integratie dat de reguliere instellingen in Zuidoost onvoldoende kinderopvang bieden - het personeelstekort laat zij buiten beschouwing. En dus moeten de Ghanese kerken hun eigen voorzieningen in het leven roepen. De logica ontgaat me: is kinderopvang langzamerhand niet een professionele bedrijfstak? Kunnen Ghanese kerken waar geen Nederlands wordt gesproken en de pedagogische kwalificaties ontbreken kinderen wel voorbereiden op het basisonderwijs? Wie wel eens in zo'n Ghanees crechezaaltje is geweest, weet dat de opvang bestaat uit het omkeren van een emmer met goedkoop plastic speelgoed midden in de ruimte. Spelbegeleiding is er niet, de kleintjes rennen maar wat in het rond.
Maar een toelichting op Sweets pleidooi blijft uit. De overheid, stelt zij, moet in de kerk informatie geven over politiek en beleid. Ook het onderwijs moet 'hand in hand' met de kerken tot stand worden gebracht. Applaus en bloemen voor Sweet. Past deze uitnodiging om nog meer bijzondere scholen op te richten eigenlijk wel in de gescheiden verantwoordelijkheden van kerken en de overheid?
Leddi chehwoman voelt het dreigende misverstand bij de pers haarfijn aan en stipuleert dat we in Nederland een scheiding van Kerk en Staat hebben. "Wij gebruiken de kerkgebouwen in Zuidoost ook voor kinderopvang en onderwijs. Dat gaat goed samen in het Nederlandse bestel." Hetzelfde zei burgemeester Cohen trouwens al in zijn nieuwjaarstoespraak.
Heeft Nederland dan niets geleerd de afgelopen 35 jaar? De politieke vermijdingscultuur jegens immigranten blijkt wonderwel bij de onderlinge Ghanese privé-variant te passen. Zo lang je maar niets bij de naam noemt, blijven de trage integratie en de gesloten Ghanese cultuur buiten beschouwing en koop je, net als in de jaren zeventig bij Surinaamse organisaties, alles af met een zak subsidie.
Vang nu, integreer later. Deze manier van zakendoen geldt als reuze multikul en daarin loopt de Bijlmer voorop. Het gaat goed, vindt de politiek althans, dus hoezo kritiek?
Het woord is aan Sonia Westerveld. Met drie woorden Twi krijgt ze de hele zaal plat. Vooral het woord nkonkonsa (roddels) slaat in als een bom. Ghanezen bellen graag en veel met elkaar, zegt mijn vriendin, als ze een persoon uit de familie in het openbaar hebben gezien. Zo is een rokende tienerjongen of een sjansende jonge vrouw belangrijke informatie. Nkonkonsa kan heel wat ophef veroorzaken. Subtiel wordt de suggestie gewekt dat er iets te melden valt. Gaat de ontvanger er niet direct op in, dan krijgt hij of zij het nieuwtje niet te horen.
De enhousiaste Westerveld bespeelt de zaal nog beter dan Belliot. "Natuurlijk is de Bijlmer the warmest place, wij wonen er toch! We hebben allemaal Ghanese voorouders. En we willen allemaal integreren, maar wel onze eigen waarden behouden!" Applaus. Welke waarden? Maar Westerveld vertelt alweer dat ze bureau Nieuwkomers in Zuidoost heeft opgestart. "En het ging goed, dankzij mij. I hope you will all vote for me." Applaus en bloemen.

Etnodweep

"Madam Netlenbos, can you mek de legalisation of our peppas easia?" vraagt pastor Baidoo aan de verbaasde bewindsvrouwe, die niets met immigratiepapieren van doen heeft. Nederland heeft volgens Netelenbos heel wat bereikt: wij hebben vrouwenkiesrecht sinds 1922. Het valt de Ghanezen niet kwalijk te nemen dat ze niet weten van welk departement de minister is, als deze zelf alle immigranten op een hoop gooit. Ghana voerde namelijk in één klap het stemrecht in voor iedereen. Geeft niks, applaus en bloemen.
"Mister Oldchech," grapt pastor Baidoo, "welcome in our new chech. You are de boss of Amsterdam." De toekomstige wethouder Rob Oudkerk - "I didn't know I had to do it in English" - haast zich uit te leggen dat niet hij, maar burgemeester Job Cohen de baas is. In de brief stond zijn naam als Job Oudkerk, "but I am not a strong man. Only together with you we can do it."
Dat hoort het bestuur van stichting PCC graag. Oudkerk etnodweept met de verrijking die de minderheden zouden hebben gebracht voor de Nederlandse cultuur. "Alle soorten mensen, intellectuelen, ze brengen hun technologische vernieuwing mee." Dit zijn standaardfrases, want de eerste Afrikaan met nieuwe technologie moet het land nog binnenkomen. Niettemin: applaus en bloemen. Daarna een eentonig, vals zingend jeugdkoortje.
Eindelijk wordt de nieuwe stichting SEDeM dan geopend door 'madam Belivante', de voormalige politieke adoptiemoeder van de Bijlmer en nu 'de modda of SEDeM'. Ook zij prijst 'the warmest place' en krijgt als dank een fijne gouden plaquette die op een onyxtafel in een roodpluchen Jordanees paleisje niet zou misstaan. Groot applaus en bloemen, het lijkt wel een Oscaruitreiking. Niet voor niets staat dit onderdeel in het programma omschreven als het uitreiken van 'prijzen aan sleutelpersonen'.
Na dit hoogtepunt moet de laatste spreker, de vertrekkende stadsdeelwethouder Paul Schings, zijn verhaal een beetje afraffelen. En dat is jammer, want hij is de enige die niet schmiert. Hij staat dan ook niet op de kieslijst en heeft iets meer spreekvrijheid. Schings vindt dat Ghanezen meer hun best moeten doen om Nederlands te leren, ze moeten zorgen dat hun kinderen de school afmaken, ze zijn nog te veel een gesloten gemeenschap. En ze hebben heel wat sociale problemen, zoals tienerzwangerschappen. Niemand reageert. The show must go on.

Onderdanen

Ook Schings krijgt, voor zijn hulp bij de taallessen, een foute plaquette, zij het kleiner dan die van madam Belivante. Pastor Baidoo besluit met een woord van lof aan het adres van Eddy Adusei, hoofd bureau Nieuwkomers. "We wilden hem een fiets aanbieden, maar Eddy vond dat niet nodig." Adusei zit in een positie waarin hij niet langer probleemloos kan meedoen met de Ghanese gebruiken.
Na het officiële gedeelte geeft een Ghanese muziek- en dansgroep een puik optreden ten beste. Hellen Burleson en Elvira Sweet mogen even een paar – houterige - pasjes meedoen.
Een interessant einde van een leerzame campagnebijeenkomst, waarin PvdA-politici het nieuwe electoraat toespraken na voorafgaande deliberaties met hun zelfbenoemde zaakwaarnemers. Oudkerk past zijn gepretendeerde campagnestijl, luisteren naar de mensen in de wijken, blijkbaar niet consequent toe. In de Ghanese context moet het volk maar naar hem luisteren. De gemiddelde buurtbewoner zou het niet pikken als een zaalmicrofoon ontbrak, maar kritiek op de ondemocratische gang van zaken bij de minderheden geldt als niet politiek-correct. Voor de PvdA mocht dit dan een electorale bijeenkomst zijn, voor de PCC was het een strak geregisseerde, traditionele samenkomst waarin het volk de dorpsoudsten aanhoorde. Dat gaat allemaal goed samen in het Bijlmerbestel. En geheel open en bloot.
Ik voorspel een gelukkig huwelijk tussen de sociaal-democratische regenten en de Ghanese gemeenschap. De PvdA is tevreden: dit zijn ideale onderdanen, hun leiders prettig efficiënte onderhandelaars in het achterkamertjescircuit. Wie bespeelt wie?

In Ghana moet je erg uitkijken als je een politicus om een gunst vraagt, want hij wil altijd een dienstenruil. Hier in Nederland gaat dat heel wat gemakkelijker. Roep het woord integratie en de deuren van de politieke sleutelfiguren gaan open. Ook de Ghanezen zijn tevreden: de felbegeerde status van officieel erkende minderheidsgroep, met toegang tot de subsidieruif, is nabij. Voor integratie hebben ze even geen tijd. Waarom zouden ze? Dat is toch maar een kreet, de PvdA-politici eisen niet echt iets terug. Behalve dan dat je op hen stemt. Er gaat niets boven een goede beeznez deal.

Bernadette de Wit
Eerder verschenen in vakblad MO/Samenlevingsopbouw (maartnummer 2002)