Het loon der dapperen

Toen advocaat Ellen Pasman in haar dooie eentje aan de jarenlange verdediging van Willem Oltmans begon, was ze werkzaam bij het kantoor Höcker, Spigt & Doeleman. Herman Doeleman, die 't later nog tot deken van de Amsterdamse Orde van advocaten zou schoppen, was vanaf het begin gekant tegen haar betrokkenheid. Herman heeft 't niet op nichten en zeker niet als die leden van het Koninklijk Huis als getuige voor een rechtbank willen laten optreden. Toen de NVJ Oltmans wilde steunen in de proceskosten vanwege onder meer het dagvaarden van prinses Margriet, ging Herman 'ns babbelen. Het resultaat was dat de NVJ maar een fractie van het benodigde wilde vergoeden en dat Pasman vriendelijk verzocht werd op te stappen: "Want jij werkt hier en de NVJ is onze cliënt. Een van jullie twee moet hier weg en dat zal niet de NVJ worden, kan ik jou vertellen."
Exit Pasman.
Doeleman heeft wel alle tijd voor de grote kampsyndroom-cineast Louis van Gasteren, maar die heeft dan ook genoeg geld voor het honorarium dat deftige advocaten vragen. Dat komt, denk ik, door Louis' verzetspensioen: O nee, ik mag niet jokken, Van Gasteren is een uitkering van de stichting 40-45 nu juist geweigerd.
Er schijnt een akkefietje te zijn met een joodse onderduiker, die door Van Gasteren vermoord werd, 'in opdracht van het Verzet', aldus Louis.
Van Gasteren bracht zijn probleempje zelf in de publiciteit door jaren na de oorlog in NRC-Handelsblad zich in een vraaggesprek te laten ontvallen dat hij tijdens de bevrijding achter tralies zat, veroordeeld tijdens de Bezetting wegens moord. Het Parool zocht de zaak uit en kon niets vinden van 'in opdracht van het Verzet'. Wel was het geld van de onderduiker verdwenen.
Binnenkort verschijnt er een nieuw boek van Eric Slot over de zaak Van Gasteren, volgens Tomas Ross met nieuw, veel meer belastend materiaal.
Als ik de tam-tam goed begrepen heb, mocht de zus van Louis, Josephine, in de oorlog met een daartoe door de Gestapo verstrekte pas, vrijelijk door Europa reizen, onder andere naar Zwitserland, waar een hoop geroofde goed en geld van joden in de kluizen kon worden ondergebracht. In blijde verwachting van de overwinning van de Geallieerden of van het Duizendjarige Rijk, dat maakte niet meer uit, want poen is poen en fatsoen fatsoen. Pension Van Gasteren; Uw vertrouwde familiebedrijf.
Van Gasteren heeft zich sinds Het Parool schreef over het bloed aan zijn handen en de pogingen een en ander te verdonkeremanen, als een ware geobsedeerde in de strijd geworpen. 't Heeft iets ontroerends om te zien hoe de oude man, ongetwijfeld verteerd door schuldgevoel, blijft hameren op zijn liquidatie in opdracht van 'het Verzet'. Z'n al even corrupte vader zat vlak na de oorlog in een soort zelfbenoemde Ereraad die Louis - alweer uit naam van 'het Verzet' - van alle blaam zuiverde. 't Is niet aan mij om meneer Van Gasteren iets na te dragen - inderdaad, hoe zou ik mezelf hebben gedragen in zulke omstandigheden? -; maar 't is niet aan mijnheer Van Gasteren om de mensen die naar aanleiding van het door hemzelf opgerakelde zijn gaan snuffelen, voor de rechter te slepen. Vermoedelijk is die simpele bevinding te hoog gegrepen voor Louis' raadsman, meester Doeleman, die vlijtig voortgaat op de lange weg naar, alweer, Eerherstel.
Hoe zou Van Gasteren zich een zo chique advocaat kunnen veroorloven? Nog een diamantje over uit Zwitserland misschien?
Ik probeer altijd weer het positieve te zien, vooral voor meester Doeleman, die ook moet leven. Maar de enige manier voor een zo groot Kunstenaar om met zichzelf in het reine te komen, zou een zelfportret zijn onder de titel "Begrijp je nu waarom ik alles aan elkaar lieg?"
Wie daar aardigheid in heeft, kan hieronder de correspondentie lezen tussen Joyce Roodnat en meester Doeleman, die zich ontvouwde na lezing van een stukje van mijn hand.
Ik had 't bij het verkeerde eind had toen ik naar aanleiding van een gesprek met Roodnat dacht te kunnen concluderen dat in Van Gasteren's laatste documentaire "De prijs van overleven", de kinderen van fabulant Eibert Meester aan het woord kwamen over het uit de duim gezogen kampverleden van hun vader. Ik schreef dat voordat het geval in het Ketelhuis ging draaien en er dus nog niet naar had kunnen kijken.
Ik meende Roodnat juist te citeren, maar als ik dat nu blijk niet te doen, dan bied ik haar mijn knipoog aan. En geef volmondig toe; omdat ik Van Gasteren's laatste meesterwerk nog niet had kunnen zien, was mijn veronderstelling onjuist; de kinderen van Eibert Meester komen in zijn film niet aan het woord.
Let vooral op die aardige zin van Doeleman: "U bent natuurlijk van de zaak af als U mij meedeelt dat U Van Gogh niet heeft verteld", etc., etc.
Roodnat deed mij de correspondentie toekomen omdat ze 't inmiddels zat is met Doeleman van doen te moeten hebben, wiens aanvankelijk intimiderende toon haar terecht niet zint. En ze vraagt zich af waarom Cliënt ondergetekende niet aanpakt?
Meester Doeleman, hoe zit dat? Waarom richt Uw cliënt zich niet rechtstreeks tot mijn persoon'tje? En wat mag ik nog 'ns doen om Van Gasteren als held in één van m'n stukjes te doen figureren? U bent inmiddels zo ingevoerd in het roemruchte verleden van Uw cliënt dat U vast wel op deze site zijn 'in opdracht van het Verzet' uit de doeken kunt doen. U wordt niet gecensureerd en krijgt alle ruimte. Ook hoop ik dat Van Gasteren plezier heeft aan zijn laatste Gouden Kalf, voor "De prijs van overleven". Zo'n Kalf, je slaat er zo een onderduiker de hersens mee in. Ik spreek de wens uit dat Van Gasteren nog maar vaak mag dromen van heldendaden 'in opdracht van het Verzet'.

Theo van Gogh

--Oorspronkelijk bericht--
Van: Herman Doeleman [mailto:doeleman@hrd.nl]
Verzonden: donderdag 29 januari 2004 10:43
Aan: roodnat
Onderwerp: FW: Van Gasteren

Geachte Mevrouw,

Hierbij de brief die ik u gisteren toezond per post. thans in gecorrigeerde versie. Ik zou het op prijs stellen naar aanleiding hiervan nog even telefonisch overleg met u te hebben. U zoudt mij kunnen bellen op 020-5777700 of 06-53 403 603 en anders probeer ik u wel weer te bereiken.

Met vriendelijke groet,
Herman Doeleman

--Oorspronkelijk bericht--
Van: roodnat@nrc.nl [mailto:roodnat@nrc.nl]
Verzonden: donderdag 29 januari 2004 12:23
Aan: Herman Doeleman
Onderwerp: RE: Van Gasteren

Geachte heer,

Ik hoorde u inderdaad op mijn voice mail.
Dat ik niet terug belde vind zijn oorzaak in het feit dat ik niets met deze zaak te maken wil hebben.
Ik verzoek u dan ook mij niet meer te benaderen over deze kwestie.

Met beleefde groet,
Joyce Roodnat

--Oorspronkelijk bericht--
Van: Herman Doeleman
Verzonden: donderdag 29 januari 2004 14:34
Aan: roodnat
Onderwerp: RE: Van Gasteren

Geachte Mevrouw,

Uw reactie begrijp ik goed, maar omdat u als bron genoemd wordt kan ik niet om u heen. U bent natuurlijk van
de zaak af als u mij meedeelt dat u Van Gogh niet heeft verteld "dat in de nieuwe Van Gasteren op hun
beurt de kinderen van Eibert Meester over het kampverleden van hun vader praten".
Mogelijk ligt het voor u een slag anders. Ongetwijfeld is er een elegante oplossing te vinden waardoor u niet
(langer) in deze kwestie wordt betrokken. Het lijkt mij dus wel zinvol dat we even (telefonisch) overleg
hebben.U zoudt ook kunnen overwegen de communicatie tussen u en mij te laten verlopen via een
derde, bijvoorbeeld Frank Kuitenbrouwer. Hij kent mij goed en u ook naar ik aanneem.

Met vriendelijke groet,
Herman Doeleman